Miloš Stojković: Stanje u Severnoj Makedoniji imitacija ili šminkanje opore stvarnosti pred strancima

Istoričar Miloš Stojković, član Srpskog kulturno – informativnog centra SPONA iz Skoplja u intervjuu za Riznicu kaže da su vlasti u Skoplju vrlo hladno, čak i nadmeno, reagovale na čin Srpske pravoslavne crkve o davanju tomosa Makedonskoj crkvi.

Ističe da je u tamošnjoj javnosti zastupljen stav da se SPC „pokajala“ za svu „nepravdu“ učinjenu MPC te da se „makedonska crkva okreće Vaseljenskoj patrijaršiji za izdavanje pravog Tomosa o nekakvoj svepriznatoj autokefaliji“.

Stojković govori i o prilikama u Severnoj Makedoniji nakon što je parlament te Republike usvojio predlog Francuske da se bugarska nacionalna manjina uvrsti u najviši pravni akt ove bivše jugoslovenske republike.

Podseća da je položaj tamošnjih Srba i dalje težak, budući da je na delu talas istorijskog revizionizma koji se forsira od strane Bugarske ali i drugih država poraženih u oba svetska rata. Svoju tvrdnju Stojković potkrepljuje nedavnom reakcijom bugarskog udruženja „Delo“ povodom teksta objavljenog na godišnjicu ubistva srpskih civila u Surdulici od strane bugarskih fašista.

  • Šta je to u tekstu koji ste objavili na portalu Sponatoliko naljutilo pripadnike bugarske manjine u Severnoj Makedoniji da su odlučili da napišu pritužbu Komisiji Republike Severne Makedonije za zaštitu i sprečavanje diskriminacije?

Istina! Istina je ono što boli sve zlonamerne pojedince, organizacije, pa i države, koje zastupaju iste ili slične stavove kako se sa Srbima „treba obračunavati“ i „koji jezik razumeju“. Konkretno, naša vest o godišnjici genocida i zločina nad Srpskim narodom u vreme bugarske okupacije dela Kraljevine Srbije 1915.-1918. opšte poznatih kao „Surdulička klanica“, bio je povod da se naš kulturni centar na neki način „zastraši“ jer sada je „drugo vreme“, te se određene istorijski nepobitne istine mogu slobodno interpretirati i relativizovati, a sve u skladu sa savremenim političkim interesima, kojima takve činjenice ne idu u prilog u stvaranju „novog narativa“ i političke doktrine.

MILOŠ STOJKOVIĆ:

Rođen je 1988. godine u Prokuplju. Diplomirao je na Departmanu za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Nišu 2011. godine. Završio je master na istom fakultetu 2014. Živi i radi u Skoplju od 2016. godine od kada je član Srpskoog kulturno – informativnog centra SPONA.

Čak i podatak da je Spona na svom portalu ovu vest samo prenela, tačnije da nije izvorno naša, već manastira Brnjak, koji je na praznik novomučenika Surduličkih objavio vrlo vredan tekst o samim pomenutim događajima. Vaši čitaoci mogu pročitati pomenute tekstove manastira Brnjak, kao i prenetu vest na portalu Spone i uveriti se da osim iznošenja proverljivih podataka, od kojih se većina odnosi na izveštaje čuvenog forenzičara Rudolfa Arčibalda Rajsa i specijalnih državnih komisija, nema nikakvih drugih „umetanja“.

Upravo su varoš Sudrulica i njena okolina sa masovnim grobnicama ubijenih Srba (najmanje 3000 pronađenih ostataka mučki ubijenih srpskih sveštenika, civila, oba pola i svih uzrasta, dok se procene o broju ubijenih Srba kreću između 5 i 7 hiljada) bili sinonim genocidnih zločina bugarskih okupatora koji su zabeleženi uoči i za vreme okupacije na širokom prostoru od Udova, Poreča, Pelagonije, preko Žegligova, Južnog Pomoravlja, Toplice, Jablanice, Pčinje, Krajine, Zaplanja, pa sve do Braničeva, Velikog Pomoravlja i Podunavlja, odnosno okupiranim srpskim teritorijama od strane Bugarske. Pomenute srpske žrtve su kanonizovane od strane Svetog Arhijerejskog Sabora SPC 24. maja 2017. godine kao „Surdulički mučenici“.  Posebno bismo napomenuli herojstvo srpskog naroda tokom Topličko – jablaničkog ustanka 1917. godine, jedinog u čitavoj okupiranoj Evropi tokom Prvog svetskog rata. Sam ustanak je izbio neplanirano, čak i preuranjeno, ali srpski narod Toplice i drugih krajeva od Dunava do Lima i od Laba do Pčinje nije mogao trpeti teror bugarskih okupatora, bugarizaciju, a pre svega regrutaciju srpskih mladića u bugarsku vojsku i njihovo slanje na Solunski front protiv svojih očeva i braće. Ustanak je krvavo ugušen od strane bugarske vojske i „specijalnih“ kontračeta sastavljenih od bivših pripadnika bugarske VMORO („Unutrašnja makedonsko odrinska (trakijska) revolucionarna organizacija“), koje je predvodio dugogodišnji istaknuti lider pomenute terorističke organizacije pukovnik bugarske vojske, prvi mason Bugarske i od izbijanja ustanka upravnik bugarske tzv. Vojno – inspekcijske oblasti „Morava“ (Niš), rođeni Ohriđanac –  Aleksandar Protogerov.

Prema navodima posleratne skupštinske komisije Kraljevine SHS, u gušenju ustanka bugarske i austro – ugarske snage su ubile oko 20.000 srpskog stanovništva. Niko za ove zločine nad Srbima nakon rata nije odgovarao, a nanetu ogromnu ekonomsku štetu usled pljački i paljenja sela i gradova, Bugarska nije nikada platila Srbiji.

  • Da li ova njihova reakcija može da ugrozi vaše udruženje  i koliko ovakav čin predstavnika „Dela“ govori o stanju srpske zajednice?

Ova reakcija je svojevrsna demonstracija sile i na neki način pretnja i upozorenje „Sponi“, Srbima iz Severne Makedonije, ali i drugima koji ne žele da se povinuju talasu agresivnog istorijskog revizionizma koji se forsira iz Bugarske i nekih drugih država koje su bile poražene u oba svetska rata. Očigledno da se žele „naplatiti“ stari računi iz prošlosti, a žig teških zločina bugarskih okupacionih snaga i njihovih lokalnih pomagača kao „iznuđeni čin“ prilikom „pacifikacije“ i „sprovođenja bugarskih zakona“. Moramo prepoznati i politički trenutak, kada se Bugarskoj udovoljava na sve njene zahteve i ucene, a od predstavnika vlasti toleriše otvaranje tzv. bugarskih kulturnih klubova koji nose imena bugarskih vladara ili lokalnih saradnika bugarsih okupacionih vlasti u oba svetska rata. Tako je osim novih prostorija bugarskog udruženja „Ivan Mihailov“ u Bitolju, u najavi otvaranje sličnih u Ohridu („Car Boris III“), Bogdancima („Car Ferdinand“).  

Svakako da je osnivanje ovakvih udruženja lokalnih Bugara sasvim legalno i legitimno, ali je problematično ako se isti nazivaju po imenima ličnosti koja su direktno odgovorni za mnogobrojna ubistva, progone i teror nad Srbima, Jevrejima, Romima i drugima, posebno za vreme savezništva sa Hitlerovom Nemačkom. Postoje određene najave da će u zakonodavstvu Severne Makedonije doći do izmena zakona o udruženjima, kako bi se sprečila dalja praksa proizvoljnog i uvredljivog imenovanja novoosnovanih udruženja, koja time mogu izazvati uznemirenje većeg dela javnosti. Videćemo da li će ove najave i biti sprovedene u praksi ili će kao i do sada prećutno odobravanje biti predstavljeno kao diplomatska „pobeda“ i razvijanje dobrosusedskih odnosa.

Trebamo napomenuti da su gotovo istovremeno, osim na adresu Srpskog kulturno-informativnog centra „Spona“, istovetne prijave poslate  i na desetine drugih adresa širom Severne Makedonije, zbog navodne diskriminacije prema bugarskoj zajednici u Severnoj Makedoniji. Pomenute prijave su preko svog pravnog zastupnika poslate sa adrese bugarske organizacije Delo“ državnoj Komisiji za sprečavanje i zaštitu od diskriminacije u Skoplju, da bi nas Komisija po službenoj dužnosti obavestila o otvaranju predmeta po pomenutoj prijavi i da očekuju naš odgovor, što smo mi u roku i učinili. Udruženje „Delo“ na naslovnoj strani svog sajta jasno navodi da ima za svoj glavni cilj: „Pomaganje i poštovanje prava svih građana bugarske nacionalne samosvesti i suprotstavljanje svakoj vrsti govora mržnje, netolerancije, šovinizma, segregacije i stigmatizacije.“ Pomenuto udruženje je osnovano 28. februara 2021. godine sa jasnom namerom „lova“ na sve koji slobodno misle i ne žele da se podrede političkom narativu o negaciji istorijski utvrđenih činjenica i negaciji zločina i nedela bugarske države i njenih organa i lokalnih bugarskih pomagača tokom godina okupacije dela Kraljevine Srbije 1915. – 1918. u Prvom i dela Kraljevine Jugoslavije 1941. – 1944. u Drugom svetskom ratu.

Ako već govorimo o suprostavljanju šovinizmu i govoru mržnje, podsetićemo da je u pomenuto doba Bugarska donela niz antisemitskih i antisrpskih zakona, ali i praksu progona i bugarizacije (zabrana srpskog jezika i pisma, promena prezimena, uništavanje knjiga i kulturnih spomenika, zabrana srpskih običaja – Krsne Slave, proterivanje najmanje 70.000 Srba tokom 1941. koji nisu rođeni u okupiranih područjima itd.), posebno tokom savezništva sa nacističkim Trećim Rajhom. Pomenuto udruženje „Delo“ registrovano na adresi već nadaleko „čuvenog“ Helsinškog odbora za ljudska prava. Pomenuti svetski „branitelj“ ljudskih i manjinskih prava nije se ni slovom oglasio kada su pre desetak dana arbanaški navijači fudbalskog kluba „Škupi“ iz Skoplja u glavnom gradu Severne Makedonije sa navijačima zagrebačkog Dinama uzvikivali šovinističke i srbofobne urlike „Ubi Srbina“ i „Umri Srbijo“, o čemu je i Spona pisala.

Proces usvajanja „Makronovog predloga“ obavljen daleko od očiju javnosti i u kratkom roku, kompletan tekst dokumenta objavljen je tek nakon usvajanja, bez bilo kakve javne ili parlamentarne rasprave

  • Kako se prema Srbima odnosi bugarska zajednica u Severnoj Makedoniji?

Iz današnjeg ugla teško je dati sveobuhvatan odgovor. Spona ne može govoriti u ime svih makedonskih Srba, ali mi kao organizacija nismo imali nikakvih smetnji, provokacija ili nekih neprijatnosti od nekih ko se predstavljao kao pripadnik bugarskog naroda.

Ako izuzmemo jednu „detinjariju“ u vidu zalepljene nalepnice sa našim prostorijama „jedan narod“ sa spojenom zastavom Bugarske i Severne Makedonije, koje se nažalost mogu videti širom Skoplja, a koje su samo deo provokacija NVO „Fondacija Makedonija“ iz Sofije u kontinuitetu ovde sporovodi (dostava bugarskih knjiga, majici, nalepnica, postavljanje bugarskih zastava na javnim spomenicima i njihovo objavljivanje i drugo). Pre nekoliko meseci je u istom maniru pokušana organizacija svojevrsne  morbidne ekskurzije i marša po Toplici i Jablanici u „slavu“ bugarskog zločinačkog gušenja Topličkog ustanka iz 1917. ali su ih srpske vlasti onemogućile da uđu u Srbiju. Rekli bismo da nemamo nikakvih direktnih kontakata sa bugarskim udruženjima ili pojedincima. Tako je za sada.

  • Da li su se posle izglasavanja Makronovog zahteva za ulazak bugarske zajednice u Ustav Makedonije tenzije u toj republici smirile?

Pomenuti predlog je pre mesec danas usvojen u makedonskoj Skupštini uz velike tenzije u javnosti i proteste koji su se danima dešavali u centru Skoplja.

Politička volja vladajuće većine je preovladala i sada predstoji teži zadatak – ponovno otvaranje pitanja izmene aktuelnog Ustava Severne Makedonije, kako bi u njemu bila navedena i bugarska manjinska zajednica, uz već postojeće (srpsku, albansku, romsku, vlašku i bošnjačku). Postoje i vrlo jasne naznake iz albanskog političkog bloka da će kao uslov za predstojeće usvajanje ustavnih izmena, tražiti proširivanje kolektivnih prava Albanaca u Severnoj Makedoniji kroz dalje ustavne izmene, pre svega priznanje albanskog jezika kao državnog, na jednakom nivou kao i makedonskog na čitavoj teritoriji države, čak i tamo gde ih nema preko 20% od ukupnog stanovništva. Na taj način bi se samo učvrstilo ustrojstvo države kao binacionalne neteritorijalne federacije, čije je prekomponovanje počelo još izmenama Ustava 2001. godine. Kako je sam proces usvajanja „Makronovog predloga“ obavljen daleko od očiju javnosti i u vrlo kratkom roku (kompletan tekst pomenutog dokumenta objavljen je tek nakon usvajanja, dakle bez bilo kakve javne ili parlamentarne rasprave) ali i vidljivih i direktinih uticaja predstavnika stranih država, istovetno kao i u vreme promene imena države i ustavnih promena koje su ga pratile 2019. godine, tenzije će svakako ostati, pre svega među etničkim Makedoncima. Ne u meri kao u vreme protesta opozicije uoči usvajanja predloga, ali će akumulirano nezadovoljstvo većine građana biti potencijalna opasnost za neka dalja tenzična okupljanja i iskazivanje protesta.

Boli i muk kulturnih i naučnih autoriteta i institucija u Srbiji, koje retko reaguju čak i kada su u pitanju otvorene pretenzije i ka teritoriji Srbije

  • Kako sve te događaje posmatraju Srbi u Severnoj Makedoniji i da li oni utiču na našu zajednicu?

Svakako da ovakva agresivna i neometana politika Bugarske, kao i od nje podržanih institucija i pojedinaca, unosi nemir i nespokoj i među pripadnike srpskog naroda u Severnoj Makedoniji. Jednako boli i muk kulturnih i naučnih autoriteta i institucija u Srbiji, koje retko reaguju čak i kada su u pitanju otvorene pretenzije i ka teritoriji Srbije, kao u slučaju određenog pseudo naučnog rada Bugarske akademije nauka da se teritorija bugarskog jezika prostire čak do Šumadije. Pomenutu zabrinutost većinski delimo sa pripadnicima makedonskog naroda, koji su takođe ugroženi ovom tendencijom bugarizacije i revizionističke reinterpretacije istorijskih događaja, istorijskih ličnosti i procesa, čak i do nivoa otvorene negacije, pa i zabrane. Ovih dana obnarodovana je vest da su se dve državne istorijske komisije dogovorile o izmenama udžbenika iz istorije u osnovnom i srednjem obrazovanju, prema kome će car Samuil predstavljati kao bugarski car, a Ohrid kao centar bugarske pismenosti i kulture. Dakle „nauka“ prati politiku, ne obrnuto. Upravo su takve odluke opasnost i za nas Srbe, što se i u primeru „opomene“ Sponi i pisanja o bugarskim zločinima u Prvom svetskom ratu jasno prepoznaje. Ono što nas, makedonske Srbe dodatno pritiska jeste i činjenica da se ni novoformirana makedonska istorijska nauka posle Drugog svetskog rata nije blagonaklono odnosila prema lokalnim srpskim velikanima, događajima, sećanjima i običajima, kulturnoj baštini uopšte. Takva praksa se nažalost i dalje nastavlja, ali se bar mi kroz izdavački rad, organizovanje naučnih konferencija i javnih tribina u Sponi trudimo da se odupremo tim kretanjima i iz mraka zaborava otrgnemo velikane kao što su pisci Anđelko Krstić i Tomo Smiljanić Bradina, arhitekta Josif Mihailović, vojvode Micko Krstić i Jovan Stojković – Babunski, sveštenici Kosta Minović i Atanasije „Taško“ Petrović, iguman Kiril Pejčinović, mitropoliti Farmilijan i Vićentije, patrijarh Maksim Skopljanac, matematičar Maksim Trpković, pravnik Vasilije Jovanović – „Vasa Maćedonac“, kraljevi i carevi iz dinastije Nemanjića, Mrnjavčevića i drugi, koji su iza sebe ostavili na stotine zadužbina i vidljivih dela za ponos.

Posebno se u delu srpske javnosti osetio nespokoj zbog daljeg tretiranja i očuvanja vrednih zadužbina srpskih srednjovekovnih vladara i vlastele, ali i iz perioda između dva svetska rata, odnosno srpske kulturne i sakralne baštine koja je u vekovima i decenijama u prošlosti bila predmet uništenja, devastacije, ali i kulturnog prisvajanja, pa i falsifikovanja porekla

  • Šta je konkretno i da li davanje tomosa MPC od strane SPC donelo srpskoj zajednici u Severnoj Makedoniji?

Konkretno i jasno – NIŠTA DOBRO! Mada trebamo biti obazrivi u davanju definitivnih ocena, imajući u vidu da je relativno kratak vremenski period prošao nakon izdavanja još jednog Tomosa na kanonskom prostoru SPC na tlu današnje Severne Makedonije, iskustvo nas uči da se mi Srbi previše ne možemo nadati. Olako i po nama brzopleto izdavanje Tomosa o nekakvoj autokefalnosti MPC, od vlasti u Skoplju dočakan je vrlo hladno, pa čak i nadmeno, uz ocenu da se time SPC „pokajala“ za svu „nepravdu“ učinjenu joj, ali da se MPC okreće Vaseljenskoj patrijaršiji, kao i sve vreme do sada, za izdavanje pravog Tomosa o nekakvoj svepriznatoj autokefaliji, uz jasnu analogiju rešavanja makedonskog crkvenog raskola po ugledu na ukrajinsko iz 2019. godine.

U srpskim medijima u matici gotovo nezapaženo je prošla učestalost poseta najviših predstavnika vlasti Severne Makedonije carigradskom patrijarhu Vartolomeju (predsednika Steve Pendarovskog, bivšeg premijera Zaeva i aktuelnog Dimitrija Kovačevskog, kao i ministra policije Olivera Spasovskog), odnosno direktne umešanosti najviše državne vlasti u crkvena pitanja. Bojimo se da je i ovog puta politički „dil“ i interes preovladao nad crkvenim i njenim kanonima, koji jasno navode da je ovo prostor SPC, a da je MPC nastala voljom komunističkih vlasti u Beogradu i Skoplju, te pod njihovim direktnim uticajem sprovedena je najpre uzurpacija parohija, legalizovanje proterivanja sveštenstva SPC iz aprila – maja 1941. godine od strane bugarskih okupatora i njihova zabrana povratka među svoje parohijane nakon 1945. godine. Davanje autonomije „MPC“ 1959. godine od strane SPC nije bilo dovoljno, već se 1967. godine u Ohridu proglašava nekakva autokefalija (koju nije nikada priznala niti jedna pravoslavna crkva). Deo sveštenstva i monaštva se nakon pregovora u Nišu tokom 2001. i 2002. godine pokajao i vratio u kanonskom jedinstvu sa SPC, što je kasnije dovelo do izdavanja Tomosa od strane blaženopočivšeg patrijarha Pavla 2005. godine o autonomiji Pravoslavne ohridske arhiepiskopije (POA) na čelu sa Njegovim Blaženstvom mitropolitom skopskim i arhiepiskopom ohridskim G. G. Jovanom VI (Vraniškovskim), kao uspostavljanja Svetog Sinoda autonomne POA. Kao što je javnost manje ili više upoznata, ovakva odluka dovela je do nezapamćenog verskog progona države Makedonije prema arhiepiskopu Jovanu, monaštvu i sveštenstvu, ali i vernicima POA-e, rušenja hramova, a sve je kulminiralo politički montiranim suđenjima arhiepiskopu Jovanu i višegodišnjom robijom. Čak ni presude Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu iz 2017. godine nisu promenile stav najviših vlasti POA ne može biti registrovana u Republici Makedoniji kao legalna i kanonska crkva. Iz svega navedenog, sveštenstvo i monaštvo, ali i dobar broj vernika je bio zatečen odlukom patrijarha Porfirija da posle obnove međusobnog bogosluženja sa (nikada) nepokajanim delom tzv. MPC, odmah dodeli pomenuti Tomos o autokefaliji, ostavljajući nas u nemilosti takve MPC, pri tome ne precizirajući kakav je status POA-e, ali i nas običnih vernika kao i važnost Tomosa SPC o njenoj autonomiji iz 2005. godine u novim okolnostima, pošto sada postoje dva Tomosa SPC za teritoriju Severne Makedonije.

Autokefalija koja više liči na bezuslovnu amputaciju i poklanjanje. Posebno se u delu srpske javnosti osetio nespokoj zbog daljeg tretiranja i očuvanja vrednih zadužbina srpskih srednjovekovnih vladara i vlastele, ali i iz perioda između dva svetska rata, odnosno srpske kulturne i sakralne baštine koja je u vekovima i decenijama u prošlosti bila predmet uništenja, devastacije, ali i kulturnog prisvajanja, pa i falsifikovanja porekla, uključujući i svesno preimenovanje srpskih svetitelja na freskama u Osogovskom manastiru, o čemu je SPONA prva izvestila javnost i nadležne institucije, ali i izostavljanje posvećenja Sv. Kneza Lazara srpskog u manastiru Lešak kod Tetova nakon obnove posle rušenja 2001. godine od strane albanskih terorista iz UČK. Do sada smo imali i nadu u pozitivan ishod, ali nakon ove odluke koja je na neki način i odricanje kolevke srpskog naroda i Crkve, u istoj meri kao i prostor Kosova i Metohije, osećamo se krajnje nespokojno i beznadežno. Iskreno se nadamo da će nas vreme demantovati i stvari bar malo pomeriti napred, jer sada kao vernici SPC nemamo mogućnost bogosluženja u našoj srpskoj crkvi, kako je omogućeno svim ostalim Srbima na planeti.

  • Da li je Severna Makedonija duboko podeljena zemlja po etničkim linijama, kao što to tvrde neki poznavaoci prilika. Koliko je sukob Rusije i Ukrajine uticao na tamošnje prilike i kako se aktuelna vlast dovija u takvoj situaciji?

Severna Makedonija kao država je od svog osnivanja, a posebno samostalnosti od SFR Jugoslavije 1992. godine, ostala nestabilna i vrlo krhka baš zbog svoje etničko – verske podeljenosti i heterogenosti. Bilo je pokušaja da se kroz razne ideološko – političke forme te suprotnosti umire ili bar postave u kolosek minimuma zajedničkih državnih interesa („Bratstvo i jedinstvo“, „evroatlantske vrednosti“, „jedno društvo za sve“ itd.), ali sve to ide vrlo teško i više predstavlja „imitaciju“ ili šminkanje opore stvarnosti pred strancima. Ta verska (islam i hrišćanstvo) i etno – jezička (slovensko – neslovensa) suprotnost i različitost i dalje (na žalost) predstavlja neprelazni rov dveju civilizacijskih „plemena“ i teško da će te stare istorijske podele ikada biti umirene, kao što je to u ostatku Evrope. Ali takva podeljenost nije specifikum samo Severne Makedonije, već i čitavog dela Jugoistočne Evrope, opterećenog istorijskim nedovršenostima, nasilnim etno-jezičkim inženjeringom, nacionalizmima, verskim ratovima, siromaštvom i neprosvećenošću. Aktuelna vlast, kao i sve prethodne, svesna svoje nemoći u rešavanju unutrašnjih protivurečnosti, ali i spoljnih pritisaka, najčešće se oslanja na mehanizam spoljnog tutorstva i „partnerske asistencije“, te kroz formu raznih posrednika, izaslanika pokušava da te unutrašnje probleme rešava na način koji je moguć u datim okolnostima i obično iznuđen („Ohridski mirovni sporazum“ nakon rata sa makedonskom „UČK“ iz 2001, promena imena države nakon grčkog veta ulaska u NATO 2019. godine i aktuelno prekomponovanje istorijskog narativa i Ustava nakon bugarskog veta za otvaranje pregovora sa EU).

Što se tiče prelamanja aktuelnog sukoba između Ruske Federacije i Ukrajine i uticaja na prilike u Severnoj Makedoniji, moramo odmah napomenuti da je NATO pakt ovde prisutan od same nezavisnosti Makedonije 1992. godine, najpre kroz misiju UNPREDEP (koji je kao i u slučaju drugih republika koje su težile secesiji, direktno bio zainteresovan u razbijanje tadašnje Jugoslavije), a onda kroz ratne 90-e samo ojačavao svoje prisustvo, dostigavši vrhunac uoči i tokom NATO agresije na tadašnju Saveznu Republiku Jugosalviju, marta – juna 1999, uz stacioniranje više od 50.000 vojnih i civilnih lica, pravih ili lažnih humanitarnih i nevladinih organizacija, mnogobrojne tehnike i avijacije. U suštini tada je Makedonija bila glavna balkanska avio baza i parking NATO trupa tokom i nakon agresije na SR Jugoslaviju. Same trupe NATO-a, pod imenom KFOR su u deo Srbije – Kosovo i Metohiju, ušle upravo iz Republike Makedonije, kao komunikacijski najpodesnije, a na osnovu vojno tehničkog sporazuma potpisanog 9. juna 1999. godine kod Kumanova (na prostoru na kome je srpska vojska 1912. godine Kumanovskom bitkom „Osvetila Kosovo“) sa predstavnicima Vojske Jugoslavije, i koji će biti osnova kasnije rezolucije UN pod br. 1244, kojom se garantuje teritorijalni integritet i celovitost SRJ i Srbije. Nelegalno proglašenje secesije dela Srbije, u vidu tzv. „Republika e Kosovës“ od strane privremenih vlasti u Prištini i njihovo ekspresno „priznanje“ od strane makedonskih vlasti 2008. godine samo je pratilo taj tok političke orijentacije (kao i glasanje u UNESKO-u 2017. g da srpska kulturna baština na KiM treba da postane „kosovska“, tj. albanska).

Formalno članstvo Severne Makedonije u NATO savezu od 27. marta 2020. godine (na godišnjicu antihitlerovskih demonstracija u Kraljevini Jugoslaviji 1941. godine, među kojima i širom današnje Severne Makedonije, ali i odlaska poslednjih vojnika JNA sa teritorije Makedonije 1992. godine) ništa nije radikalno promenilo u spoljnopolitičkoj orijentaciji vladajuće političke elite, kako u makedonskom, tako i u albanskom partijskom bloku.

Skorašnja odluka severnomakedonskih vlasti da poklone svoje jedine tenkove T-72 Ukrajini, ukupno 31, uz već prethodno poslato lako pešadijsko oružje sovjetskog i jugoslovenskog porekla, jasan je dokaz da se politika NATO saveza dosledno prati i poštuje i po primeru aktuelnog sukoba na istoku Evrope. Što se tiče stava među običnim građanima, preovladava utisak da je ona prethodno pomenuta podela u društvu vidljiva i u opredeljenju za jednu od dveju sukobljenih strana u aktuelnom ratu – većina pravoslavnog stanovništva, pre svih Makedonaca i Srba, gaji određene simpatije prema odlukama Rusije, dok je ogromna većina albanskog i bošnjačkog stanovništva na liniji bezuslovne podrške Ukrajini i osudi svega ruskog, a time i srpskog (lokalnog, iz Makedonije) i srbijanskog (srpskog iz Srbije).

Ivan Miljković

Povezani članci

Back to top button