Janoš Hunjadij ili Sibinjanin Janko

Hrišćanska vojska pod komandom erdeljskog vojvode Janoša Hunjadija, u srpskim narodnim pjesmama poznatog kao Sibinjanin Janko, 22. jula 1456. godine u odlučujućoj bici – u kojoj su se posebno istakli srpski odredi – potukla Turke koji su opkolili Beograd.

Preživeli od oko 150.000 Turaka pod vođstvom sultana Mehmeda Drugog – Osvajača sutradan posle bitke, u kojoj je ranjen i sam sultan, odustali su od opsade grada koji su, zajedno sa Srbima branili nemački, ugrski i poljski krstaši.

Janoš se rodio u plemićkoj porodici 1387. ili 1407. godine (različiti izvori daju ove podatke), kao sin Vojka, unuk Srbina, vlaškog kneza iz Banata, u današnjem rumunskom okrugu Turnu Severin. Mađarski istoričar Janoš Karačonji u svojoj knjizi zastupa „srpsku tezu“. Po njemu je Janko samo odgajan kao rimokatolik, jer je to bio zakonski uslov da bude vlaški plemić i knez. Po nekim izvorima, po majci je kumanskog porekla. Po teoriji iz 19. veka Janošev deda Srb je bio poreklom iz Srbije, ali ova teza nije potvrđena u izvorima.

 Zna se da je Srb imao tri sina — Vojka (Janošev otac), Magoša i Radola. Postoje i izvori po kojima se tvrdi da je Janoš vlaškog/rumunskog porekla.

Janoševa majka se zvala Eržebet Moržinaj i bila je kći vlaškog plemića iz Hunjada za koga se pripovedalo da je u srodstvu sa poznatom porodicom Moržinaj. Janoševa žena Eržebet Silađi; ili Margarita Svilojević, ime po kome je poznata u srpskoj narodnoj tradiciji, poticala je iz ugledne mađarske plemićke porodice čije se prezime poklapa sa imenom oblasti Silađ u Ugarskoj.

Mada veoma popularan, Hunjadi nije imao dovoljno plemenito poreklo da bi i sam mogao postati kralj Mađarske.

Vojk je svoje prezime Hunjadi uzeo kada mu je kralj Žigmund poklonio 1409. godine baštinu i zamak Vajda-Hunjad. Naslov Korvin je prvi koristio biograf Janoševog sina Matije.

Janoš Hunjadi je imao starijeg brata Janoša, severinskog bana (često je bio zamenjivan s njim), koji je umro negde oko 1440.

Pričalo se u narodu, a i sam Hunjadi je glasine podsticao, da je on sin Žigmunda Luksemburškog- Vezu je predstavljao Janošev otac, koji je dvadeset godina verno služio kralju Žigmundu. Ovo predanje zdušno su koristili njegovi potomci u borbama za ugarski presto.

Prema srpskim i južnoslovenskim narodnim predanjima, poznatim u zapisima od 17. veka pa nadalje („Savinski letopis“, bugarštica iz prve polovine 18. veka, „Srpski rječnik“ Vuka Stefanovića Karadžića itd.), Janoš je bio sin despota Stefana Lazarevića. Naime, u različitim varijantama, budimska, sibinjska odnosno grčka gospoda, zadivljena plemenitim despotovim izgledom, poželela su od njega poroda, i kao gostu mu podvela svoje kćeri. Tako su rođeni Janko i Jana, ili Janko i Rude, u drugoj varijanti. Jana ili Rude su majke Jankovog epskog sestrića Sekule, istorijskog Janoša Sekelja, bana Slavonije (otuda „Banović“ Sekula), koji je poginuo u drugom boju na Kosovu 1448. godine. Arhaičan običaj gostinske obljube, koji je u osnovi ove teme, poslužio je da se izvede legendarna veza između srpske dinastije Nemanjića, ugarske krune i Brankovića: Nemanjići → knez Lazar (preko Milice, potomkinje kneza Vratka) → Visoki Stefan → Janko Sibinjanin → kralj Matijaš → Zmaj Ognjeni Vuk (tj. despot Vuk Grgurević, unuk Đurđa Brankovića). Ulcinjski biskup, Srbin iz 15.veka, Martin Segon je napisao da je Janko bio pravoslavac: „Preostaje samo jedan primjer dostojan pamćenja koji treba da slavi potomstvo, Janka Hunjadija, koji nikada nije dopustio da Turci pokrenu pohod protiv hrišćana… Njegove slavne i najsvetije poduhvate za odbranu pravoslavne države…

Povezani članci

Back to top button